Sinh trưởng ở sinh vật là gì? Tìm hiểu về các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật

0
193

Sinh trưởng ở sinh vật là gì? Có những chất nào giúp kích thích sinh trưởng ở thực vật? Hãy cùng tìm hiểu những kiến thức hữu ích này qua bài viết sau đây của chúng tôi.

Tìm hiểu về sinh trưởng ở sinh vật là gì?
Tìm hiểu về sinh trưởng ở sinh vật là gì?

Nội Dung

Sinh trưởng ở sinh vật là gì?

Sinh trưởng ở sinh vật là quá trình tăng kích thước, khối lượng và số lượng tế bào của cơ thể sinh vật. Sinh trưởng có thể được đo bằng nhiều chỉ tiêu khác nhau, như chiều cao, chiều dài, chu vi, diện tích, thể tích, trọng lượng, nồng độ chất khô, năng lượng hoặc số lượng tế bào. 

Sinh trưởng ở sinh vật là một trong những đặc điểm cơ bản của sự sống, biểu hiện cho khả năng tự duy trì và phát triển của sinh vật. Sinh trưởng phụ thuộc vào nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài của sinh vật, như di truyền, dinh dưỡng, nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, áp suất, nội tiết, sinh lý và tương tác sinh thái. 

Sinh trưởng ở sinh vật là một trong những đặc điểm cơ bản của sự sống
Sinh trưởng ở sinh vật là một trong những đặc điểm cơ bản của sự sống

Sinh trưởng thường được chia thành hai loại chính là sinh trưởng định hướng và sinh trưởng không định hướng. Trong đó, sinh trưởng định hướng là quá trình tăng kích thước theo một hướng xác định do cấu trúc và chức năng của cơ quan hoặc bộ phận sinh vật. Ví dụ: sự mọc dài của rễ và thân cây, sự mọc dài của xương ở động vật có xương sống. 

Sinh trưởng không định hướng là quá trình tăng kích thước không theo một hướng xác định do sự phân chia và phân bào của tế bào. Ví dụ: sự tăng khối lượng của cơ bắp ở người, sự tăng khối lượng của nấm ở môi trường nuôi cấy.

Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến sinh trưởng ở thực vật

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng ở thực vật, và chúng có mối quan hệ phức tạp và đa chiều với nhau. Dưới đây là một số yếu tố chính có nhiều tác động đáng kể đến sinh trưởng ở thực vật. 

Sinh trưởng ở sinh vật là quá trình chịu tác động của nhiều nhân tố khác nhau
Sinh trưởng ở sinh vật là quá trình chịu tác động của nhiều nhân tố khác nhau

Ánh sáng

Ánh sáng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của thực vật. Ánh sáng cung cấp năng lượng cho quá trình quang hợp, giúp thực vật tổng hợp chất hữu cơ từ nước và khí cacbonic. Ánh sáng cũng điều khiển các hoạt động sinh lý và hành vi của thực vật, như nảy mầm, ra hoa, chuyển hướng sinh trưởng, đóng mở khí khổng, và phản ứng ánh sáng. 

Tùy thuộc vào loại thực vật, ánh sáng có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến sinh trưởng của chúng. Một số thực vật cần nhiều ánh sáng để phát triển tốt, gọi là thực vật yêu sáng. Một số thực vật lại phát triển tốt ở bóng râm hoặc ánh sáng yếu, gọi là thực vật yêu bóng. 

Ngoài ra, ánh sáng còn có ảnh hưởng đến màu sắc, hương thơm, kích thước và chất lượng của hoa quả. Vì vậy, việc điều chỉnh ánh sáng phù hợp với từng loại thực vật là rất cần thiết để tăng năng suất và chất lượng nông sản.

Nhiệt độ

Nhiệt độ là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của thực vật. Nhiệt độ cao hoặc thấp quá mức có thể gây ức chế hoặc ngừng sinh trưởng, làm giảm năng suất và chất lượng của cây trồng. Nhiệt độ cũng ảnh hưởng đến các quá trình sinh lý như quang hợp, hô hấp, trao đổi chất, nảy mầm, ra hoa, kết quả và chín quả. 

Mỗi loại cây trồng có một nhiệt độ tối ưu và một ngưỡng nhiệt độ cho phép để sinh trưởng tốt nhất. Nếu nhiệt độ vượt quá hoặc thấp hơn ngưỡng cho phép, cây trồng sẽ bị stress nhiệt và có thể chết. Do đó, việc hiểu rõ ảnh hưởng của nhiệt độ đến sinh trưởng của thực vật là rất cần thiết để áp dụng các biện pháp điều chỉnh và bảo vệ cây trồng phù hợp.

Nước

Nước là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của thực vật. Nước tham gia vào quá trình quang hợp, giúp thực vật tạo ra chất hữu cơ và năng lượng. Nước cũng là môi trường hoà tan các chất dinh dưỡng và các chất điều hòa sinh trưởng, giúp thực vật hấp thu và vận chuyển các chất này trong cơ thể. 

Ngoài ra, nước còn giúp duy trì turgor của các tế bào, giữ cho thực vật săn chắc và đàn hồi. Khi thiếu nước, thực vật sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng, như: giảm khả năng quang hợp, giảm sự trao đổi chất, giảm sự phân bố và phân hóa mô, gây héo rũ, co rút và chết. Do đó, việc cung cấp nước là một trong những biện pháp quan trọng để bảo đảm sự sinh trưởng và phát triển tốt của thực vật.

Sinh trưởng ở sinh vật là quá trình chịu sự ảnh hưởng rất lớn của nước
Sinh trưởng ở sinh vật là quá trình chịu sự ảnh hưởng rất lớn của nước

Đất

Đất là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của thực vật. Đất cung cấp nước, chất dinh dưỡng, không khí và điều kiện cơ học cho rễ thực vật. Đất cũng có ảnh hưởng đến nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và sinh vật sống xung quanh thực vật. 

Các tính chất của đất như pH, độ thoát nước, độ xốp, độ mịn, hàm lượng mùn và các nguyên tố vi lượng có thể làm tăng hoặc giảm khả năng sinh trưởng của thực vật. Vì vậy, để thực vật có thể phát triển tốt, cần phải chọn loại đất phù hợp với nhu cầu và đặc điểm sinh học của từng loại thực vật.

Các yếu tố di truyền

Các yếu tố di truyền là những đặc tính được thừa hưởng từ cha mẹ của thực vật, quyết định khả năng thích nghi và phản ứng với các yếu tố môi trường. Các yếu tố nội sinh là những hoạt động nội bộ của thực vật, như chuyển hóa, điều hòa nội môi, điều tiết sinh lý và nội tiết. Các yếu tố này có thể tương tác với nhau để ảnh hưởng đến tốc độ, hướng và mức độ của sự sinh trưởng ở thực vật.

Các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật

Các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật là những hợp chất hóa học có khả năng ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của các tế bào, mô và cơ quan thực vật. Các chất kích thích sinh trưởng có thể được tổng hợp bởi chính thực vật hoặc được cung cấp từ bên ngoài thông qua phương pháp canh tác, bón phân hoặc xử lý hạt giống. 

Các chất kích thích sinh trưởng có vai trò quan trọng trong việc điều hòa các quá trình sinh lý như nảy mầm, ra hoa, kết quả, rụng lá và sự giàu diệp lục. Các chất kích thích sinh trưởng cũng có ảnh hưởng đến sự kháng bệnh, kháng hạn và kháng chịu của thực vật. 

Các chất kích thích sinh trưởng thực vật được chia thành ba nhóm chính: auxin, gibberellin và cytokinin. Cụ thể về từng nhóm chính này như sau:

Auxin

Auxin là một loại hormone thực vật tự nhiên, được tổng hợp ở ngọn và lá non của cây. Auxin có tác dụng thúc đẩy sự kéo dài của thân và rễ, tăng ưu thế ngọn, kích thích ra hoa và đậu quả, chữa lành vết thương, điều khiển giới tính hoa…  Có nhiều loại auxin tổng hợp được sử dụng trong nông nghiệp, như K-IAA, NAA, IBA, 2,4-D…

Gibberellin

Gibberellin là một loại hormone thực vật tự nhiên, được tổng hợp ở rễ, chồi ngọn, lá non và hạt nảy mầm của cây. Gibberellin có tác dụng kích thích sự kéo dài của thân và cành, phá vỡ sự ngủ đông của hạt và mầm ngủ, kích thích ra hoa và tạo quả không hạt, làm chậm quá trình chín của quả…  Có nhiều loại gibberellin tổng hợp được sử dụng trong nông nghiệp, như GA3, GA4+7…

Cytokinin 

Cytokinin là một loại hormone thực vật tự nhiên, được tổng hợp ở rễ và hạt của cây. Cytokinin có tác dụng kích thích sự phân chia tế bào và biệt hóa mô, kích thích sự phát triển của rễ và chồi non, làm giàu dinh dưỡng cho lá già, làm trẻ hóa các mô già cỗi…  Có nhiều loại cytokinin tổng hợp được sử dụng trong nông nghiệp, như kinetin, zeatin…

Cytokinin là một trong các chất kích thích sinh trưởng thực vật
Cytokinin là một trong các chất kích thích sinh trưởng thực vật

Các chất kích thích sinh trưởng thực vật có vai trò quan trọng trong việc điều tiết các quá trình sinh lý của cây. Tuy nhiên, việc sử dụng các chất kích thích cần phải tuân theo các nguyên tắc khoa học và an toàn. Nếu sử dụng quá liều hoặc không đúng cách có thể gây ra những ảnh hưởng xấu cho cây trồng và môi trường.

Lưu ý khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật

Các chất kích thích sinh trưởng có thể là tự nhiên hoặc tổng hợp, và có thể được sử dụng để cải thiện năng suất và chất lượng của nông sản. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách, các chất kích thích sinh trưởng có thể gây ra những tác hại cho cây trồng, môi trường và sức khỏe con người. Dưới đây là một số điều cần lưu ý khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật.

Một số điều cần lưu ý khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật
Một số điều cần lưu ý khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật

Lựa chọn chất kích thích sinh trưởng phù hợp

Cần phải lựa chọn loại chất kích thích sinh trưởng phù hợp với loại cây trồng và mục đích sử dụng. Không phải loại chất kích thích sinh trưởng nào cũng có hiệu quả cho mọi loại cây trồng. Do đó, cần tìm hiểu kỹ về tính chất và công dụng của từng loại chất kích thích sinh trưởng trước khi sử dụng.

Tuân thủ liều lượng

Khi dùng chất kích thích sinh trưởng, cần tuân thủ liều lượng và thời gian sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc cơ quan chuyên môn. Sử dụng quá nhiều hoặc quá ít chất kích thích sinh trưởng có thể gây ngược hiệu quả cho cây trồng. Ví dụ, sử dụng quá nhiều chất kích thích sinh trưởng có thể làm cho cây trồng phát triển quá mức, gây ra hiện tượng bạc lá, rụng hoa, rụng quả, yếu đề kháng…

Ngược lại, sử dụng quá ít chất kích thích sinh trưởng có thể không đạt được hiệu quả mong muốn. Ngoài ra, cần chú ý đến thời gian sử dụng chất kích thích sinh trưởng, không nên sử dụng quá sớm hoặc quá muộn trong vòng đời của cây trồng.

Chú ý bảo vệ môi trường

Cần thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường và an toàn khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật. Các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật có thể gây ô nhiễm cho đất, nước và không khí nếu không được xử lý đúng cách. Do đó, cần tuân thủ các quy định về bảo quản, vận chuyển, pha trộn và bỏ đi các bao bì và dung dịch dư thừa của các chất kích thích sinh trưởng. 

Theo dõi và đánh giá hiệu quả

Cần thực hiện theo dõi và đánh giá hiệu quả của việc sử dụng các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật. Sau khi sử dụng các chất kích thích, cần quan sát và ghi nhận những thay đổi của cây trồng, như tốc độ tăng trưởng, số lượng và chất lượng hoa quả, khả năng chống chịu sâu bệnh… Nếu thấy có những dấu hiệu bất thường hoặc không mong muốn, cần ngừng sử dụng ngay và tìm cách khắc phục. 

Qua những thông tin chia sẻ ở trên đã giúp bạn hiểu rõ sinh trưởng ở sinh vật là gì cũng như những kiến thức về các chất kích thích sinh trưởng ở thực vật. Việc sử dụng các chất kích thích cần phải tuân theo các nguyên tắc khoa học và an toàn.